39-YETA-YENİLENEBİLİR ENERJİ TEDARİK ANLAŞMALARI

YETA bir elektrik üreticisi ile tüketici arasında yeşil enerjinin satın alınmasını sağlayan genelde uzun süreli bir elektrik tedarik anlaşmasıdır. Küresel piyasada teknolojiye, yerleşik özelliklere ve finansal modellemelere bağlı olarak farklı türlerde YETA yapıları bulunmaktadır.

Temelde en çok kullanılan YETA türleri ise tedarik türüne bağlı olarak adlandırılan fiziksel ve finansal YETA’lardır. Fiziksel YETA’larda tanımlanan tedarik süresi boyunca, belirlenen yenilenebilir enerji santralinden, belirlenen tüketici tesise elektrik tedariği sağlanır. Bu YETA türü ile doğrudan bir yenilenebilir enerji santrali projesi geliştirilebilmekte, santralin işletmeye alınması ve işletmeye devam edilmesi finanse edilebilmektedir. Genelde tek bir müşteri (offtaker) ile satın alım anlaşması yapılmaktadır.

Fiziksel elektrik tedariki olmayan ve bir fark anlaşması (contract for difference) olan finansal YETA’lar ise, anlaşma taraflarının aralarında belirleyecekleri elektrik fiyatı ile elektrik fiyat belirsizliğine karşı bir güvence oluşturmasını amaçlar. Finansal YETA’lar ile yetkin takip sistemleri kullanılarak bir tesiste üretilen elektrik birden fazla müşteriye (offtaker) satılabilir. Dolayısıyla YETA’lar ile tarafların ihtiyaçlarına ve YETA’nın yapılacağı santralin niteliğine (mevcut işletmede olan santral, on-site yeni yatırım, off-site yeni yatırım) göre farklı iş modelleri geliştirilebilir.

Fiziksel YETA’larda genel olarak kontrat süreleri finansal YETA’lara göre daha uzundur, fakat mevcut elektrik satın alım anlaşmalarına yakın olduğu için Türkiye’de daha rahat uygulanabilir. Ancak ilk aşamada finansal YETA’lar bu yapının Türkiye’de yaygınlaştırılması açısından daha uygun bir çözüm olabilir.

NEDEN YETA

Bir YETA’ya taraf kişiler farklı nedenlerle YETA tercih etmektedir. Her iki taraf açısından da bakıldığında en önemli etken ekonomik sebeplerdir. Örneğin özellikle A.B.D.’de tercih edilen finansal YETA’lar elektrik fiyatlarındaki dalgalanmayı öngöremeyen ve bu konuda taahhüt altına girmek istemeyen müşterilerin (offtaker) finansal risklerini azaltmak için tercih ettikleri bir yöntemdir. A.B.D.’de ayrıca “Green Tariff” gibi tarife modelleri ile kaynak bazlı güneş özelinde Yenilenebilir Enerji Sertifikaları (REC) gibi modeller de bulunmaktadır. Fiziksel YETA’lar ile tüketici elektriğini tamamen bir yenilenebilir enerji santralinden sağlarken, işletmeye almak istediği yenilenebilir enerji santralinin finansmanını da bir YETA ile sağlamaktadır.

TÜRKİYE’DE YETA

Mayıs 2019’da çıkarılan yeni Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği ile birlikte kendi elektriğini başta güneş enerjisi olmak üzere temiz enerji kaynaklarından elde etmek isteyen işletmelerin sayısı hızla artmıştır. Öte yandan 10 yıllık alım garanti süresi dolduğu için YEKDEM’den çıkacak projeler, eksi fiyat ile ihale kazanmış YEKA projeleri, YEKDEM için 2020 sonrasının belirsiz olması, teşviğin beklentilerden düşük ya da bazı teknolojiler için olmama ihtimali yeni yatırımlar için alternatif finansman mekanizması arayışlarını gündeme getirmiştir. Ayrıca küresel piyasalarda kullanılan YETA modeli, yeşil enerjinin satın alınabilmesi için önemli bir fırsat alanı sunmaktadır.