33-TEMİZ ENERJİ KOOPERATİFLERİ VE KİTLESEL FONLAMA

Yenilenebilir enerjinin alternatif finansman yöntemlerinden ikisi temiz enerji kooperatifleri ve kitlesel fonlamadır. En basit olarak, kooperatifleri daha küçük ölçekli, kitlesel fonlamayı da onun daha büyük uzantılı bir uygulaması olarak düşünebiliriz.

Kooperatifler üyeleri tarafından işletilen ekonomik toplumsal dayanışma örgütleridir. Ayrıca güneş enerjisi gibi çatı ve cephelerde de kurulabilen dağıtık bir enerji kaynağının faydasını azami seviyeye taşıyabilecek organizasyonel yapılar olduğunu da söyleyebiliriz. Güneş enerjisi 2020 itibariyle sistem ve kurulum maliyetleri olarak diğer enerji kaynaklarının önüne geçecek derecede ucuzlamış, son derece erişilebilir hale gelmiştir. Konutlarına güneş enerjisi sistemi kurmak isteyen bireyler için kooperatifler, sunduğu ortak amaca hizmet eden sistemlerin fonlamasında en ideal kaynaklardan biridir.

Yerel daha küçük ölçekte teşkilatların temiz enerjiye dönüşüm yolunda dünyada var olan pek çok örneğinden de yola çıkarak önemli bir katalizör olduğunu söyleyebiliriz. Temiz enerji kooperatifleri ayrıca bölgedeki enerji ihtiyacına yönelik en doğru saptamayı yapabileceği için, bölgesel kayıpları azaltma konusunda da önemli rol oynarlar. Bölgenin ekonomik yapısına katkıda bulunarak, yerel kalkınmanın gerçekleşmesine öncülük ederler.

Türkiye’de yenilenebilir enerji kooperatiflerinin kurulabilmesi 2013 tarih ve 28783 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan “Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmelik” ile 2016 tarih ve 29865 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” ile olası kılınmıştır. Ülkemizde ilk YEK 2014 yılında kurulmuş ve 2018 yılı itibarıyla sayıları 22’ye ulaşmıştır.

Kitlesel fonlama temiz enerji yatırımlarının doğasına uygun çok daha dinamik ve katılımcı bir olanak sağlamaktadır. Bu şekilde girişimciler yatırımlarını, tüketiciler ve temiz enerji yolunda katkı sağlamak isteyen vatandaşlar aracılığıyla fonlayabilmektedir. Böylelikle temiz enerji yatırımları, ortak bir amaç doğrultusunda bunu destekleyen çoğulcu bir yaklaşımla hayata geçmektedir. Kitlesel fonlama temiz enerji dahil tüm alanlarda, 2019’da 13.9 milyar dolar bir değer yaratmış olup, 2026’da bu değerin 39.8 milyar dolara erişeceği düşünülmektedir.

Kitlesel fonlamanın belirgin bir özelliği, sermayeyi üretim faktörü olarak bir araya getirmenin yanı sıra, tüketicileri ve vatandaşları katılımcı aktörlere ve yatırımcılara çevirme potansiyelidir. Bu özellikler, kitlesel fonlama platformlarının enerji yatırımlarında finansal kaynakları ve yatırımcıları belirli enerji projelerinde bir araya getirerek yenilenebilir enerji yatırımlarında güçlü bir araç potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir. Enerji sektöründe kitlesel fonlama uygulaması 2012 yılında karbondan arındırılmış enerji sistemlerine geçişte yatırımların azalması, sürdürülebilir ve düşük karbon ekonomisine geçişi dünya çapında desteklemek için sermayeye erişimin artırılması ihtiyacı ile başlamıştır.