Pil ve Bataryalarda Çevre Unsurları-Geri Dönüşüm

Kullanım ömrünü tamamlamış, son tüketim tarihi gelmiş veya uğramış olduğu fiziksel hasar sonucu kullanılmayacak duruma gelmiş pil ve akümülatörlere “Atık Pil “ ya da “Atık Akümülatör ” denir.
Kullanım ömrünü tamamladıktan sonra atık haline gelen aküler ve/veya piller doğru toplanıp bertaraf edilmez ise çevre ve insan sağlığı için risk, ekonomi için önemli kayıplara neden olurlar. Bu ürünlerin içindeki karbon, çinko, demir, mangan, nikel, lityum, kobalt, kadmiyum, bakır, alüminyum, kurşun vb kimyasal maddelerin çevremizi ve doğamızı kirletmemesi için çevreye veya çöpe atmamalıyız, toprağa gömmemeliyiz; akarsulara, göllere, denizlere atmamalıyız ve yakmamalıyız. Öte yandan atık piller ve akümülatörler çöpe atılmayacak kadar değerlidirler . Günümüzdeki çalışmalar ağırlıklı olarak söz konusu pillerin bünyelerindeki çeşitli metallerin geri kazanılmasına yönlendirilmiş durumdadır. Bu nedenle de son on yıl içerisinde Avrupa’da çok sayıda geri kazanım tesisi kurulmuştur.

Akümülatör üretiminin ana girdisi saf kurşun ve kurşunlu bileşiklerdir. Esas kullanım alanı akümülatör imalatı olan kurşun, sanayinin birçok alanında hammadde ve metal alaşım olarak kullanıldığı için önemli bir hammaddedir. Ülkemizde birincil kaynaklardan (cevherden) elde edilemeyen, bu nedenle dışa bağımlı olunan kurşunu ikincil kaynaklardan (geri kazanımdan) elde etmek ülke ekonomisi ve çevrenin korunması anlamında ciddi öneme sahiptir.

Atık Pil Konusunda Yasal Yükümlülükler

Atık pil ve akümülatörlerin ayrı toplanması, taşınması, depolanması, geri dönüşümü veya bertarafını sağlamak üzere T.C Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 31 Ağustos 2004 tarihinde Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü (APAK) Yönetmeliği yayımlanmıştır.
Bu yönetmeliğin kapsamında üretici ve ithalatçılarının, ürünlerinin dağılımı ve satışını yapan kuruluşların yükümlülükleri ayrı ayrı belirtilmiştir.

T.C Çevre ve Şehircilik Bakanlığının atık pil ve akümülatörler konusunda yetkilendirdiği kuruluşlar aşağıdaki gibidir:
Piller:
-Taşınabilir Pil Üreticileri ve İthalatçıları Derneği (TAP)
Akümülatörler:
-Akümülatör ve Geri Kazanım Sanayicileri Derneği (AKÜDER)
-Tüm Akü İthalatçıları ve Üreticileri Derneği (TÜMAKÜDER)

Atık pil ve akümülatörlerin bertaraf ve geri dönüşümü ile ilgili süreçler farklıdır..Bu nedenle süreci 2 grup için ayrı ayrı belirteceğiz. .Piller gibi lityum bataryalar da Atık Pil yönetmeliği çerçevesinde değerlendirilir. Kurşun asit, sulu, jel, vrla, agm aküler ise akümülatör sistematiği altında değerlendirilir.

Atık Pillerin Bertaraf ve Geri Dönüşümü

Atık pillerin kontrollü biçimde toprak altında veya üstünde depolanmaları hala birçok ülkede uygulanmaktadır. Ancak atık pillerin kimyasal yapılarına göre sınıflandırılmalarını takiben uygulanacak geri dönüşüm prosesleri suretiyle bertaraf edilmeleri en uygunudur.

TÜBİTAK Kimya Enstitüsü tarafından 2009 yılında “Atık Pillerin Bertarafı ve Geri Kazanım Teknolojilerinin Geliştirilmesi” adında bir proje başlatılmıştır. Projenin amacı atık haldeki çinko-karbon/alkali-mangan türü pillerin çeşitli fiziksel ve hidro-metalurjik proseslerle geri dönüştürülmesidir. Kocaeli’nde EXİTCOM Recycling A.Ş. firması bünyesinde kurulmuş olan bu tesis, 2017 yılının ikinci yarısında işletmeye alınmıştır. Türkiye’de TAP Derneği tarafından toplanan atık piller öncelikle bu tesise getirilerek türlerine göre ayrıştırılır ve kırma işlemine tabi tutulur. Bu işlemler sonucunda;

-Alkali mangan ve çinko karbon türü piller yurt içinde geri dönüştürülmekte,
-Lityum iyon ve nikel metalhidrit türü piller yurt dışı geri dönüşüme gönderilmekte,
-Lityum primer ve nikel kadmiyum türü piller ise yurt içinde bertaraf edilmektedir.
(Kaynak: TAP)

Atık Akülerin Bertaraf ve Geri Dönüşümü

Kullanım ömrünü tamamlayan Akümülatörler ise APAK yönetmeliğine uygun olarak gerİ kazanım tesislerine yönlendilirilir. Atık Akü İşleme Tesisine getirilen atık aküler tesiste depolama alanına, ardından atık akü kırma ünitesine alınır. Kırma ünitesinde parçalara ayrılan akünün metalik kurşun, pasta ve seperatör kısımları kurşun geri kazanımına; pp / plastik kısımları plastik geri kazanımına; atık elektrolit çözeltisi ise nötralizasyon tesisine alınır. (Kaynak : Aküder)

Atık akümülatörler, 18/01/2013 Tarih ve 28532 Sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan “Atıkların Karayolunda Taşınması Tebliğ” hükümleri doğrultusunda lisanslı araçlar ile taşınır. Atık akülerin bulundukları yerlerden ara depolama / geri kazanım tesislerine taşınması, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından oluşturulan MoTAT (Mobil Tehlikeli Atık Taşıma) Sistemi üzerinden gerçekleştirilir. Atık akü taşıyacak firmaların ve bu firmalara bağlı atığı taşıyacak araçların lisanslandırılması, taşımada uyulacak kurallar Atıkların Karayolunda Taşınması Tebliği’nde belirtilmiştir.

31.08.2004 Tarih ve 25569 Sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü (APAK) Yönetmeliği “Atık Akümülatörlere Depozito Uygulaması ve Sorumluluklar” başlıklı 29. Maddesi gereği akümülatör üreticileri, piyasaya sürdükleri akümülatörlerin atıklarının geri kazanılmak üzere kendisine geri dönmesini sağlamak amacıyla, yeni akümülatörlerinin satışında depozito uygulamak zorundadır. Tüketiciler tarafından, akümülatör ürünlerinin dağıtımını ve satışını yapan işletmelere getirilen atık akümülatörlerin geri alınması zorunludur. Bu atıkların akümülatör ürünlerinin dağıtım ve satış yerlerini işletenlere ve araç bakım-onarım yerlerine verilmesi durumunda, ürün için belirlenen depozito bedeli tüketiciye ödenir. Aynı Madde gereği; depozito bedelleri Bakanlık ile akü üreticileri ve geri kazanımcılar tarafından birlikte hazırlanır ve oluşturulan liste takip eden yıl boyunca geçerliliğini korur.