Batarya Teknolojilerinde Sıkça Kullanılan Terim ve Kavramlar

Bu yazımızda, enerji depolama ve batarya teknolojileri hakkında sıkça duyduğumuz, kullandığımız terimleri açıklıyoruz.

Akım: Elektrik akış oranı veya bir iletken boyunca elektronların hareketi yani elektrik akış oranıdır. Akım ölçü birimi amperdir.

Kutuplar: Aküden dış devreye elektrik bağlantısı. Her bir kutup, ya ilk (pozitif) ya da son şeride (negatif) aküdeki hücrelere seri olarak bağlanır.

Hücre: Depolanmış kimyasal enerjiden elektriksel enerji üretebilen veya elektriksel enerjiyi, kimyasal enerji halinde depolayabilen temel birimdir. Bir hazne içinde bulunan elektrolit separatör ve iki elektrottan (pozitif ve negatif elektrotlar) oluşmaktadır. 12 voltluk kurşun asit aküde altı hücre vardır.

Hücre Gerilimi: Elektrokimyasal bir hücrenin iki elektrotu arasındaki farktır.

Amper (Amp, A) :Bir devreden geçen elektrik akışının veya akımın ölçü birimidir. Amper Saat (Amp-Hr, AH) – Amper olarak akımın saat olarak deşarj süresi ile çarpılması ile elde edilen bir akünün elektrik depolama kapasitesinin ölçü birimidir. (Örnek: 20 saat boyunca 5 amper veren bir akü 5 amper x 20 saat = 100 Amp-Hr (amper saat) kapasiteye sahiptir.)

Volt: Akünün artı ve eksi kutupları arasındaki potansiyel farka denir. Birimi Volt (V) olarak tanımlanır

Watt: Elektrik gücünün ölçü birimidir. Örneğin hareket eden elektronlarda veya bir elektrik potansiyeline karşı iş yapma değeridir. Daha net bir deyişle; aküye verilen veya aküden alınan enerjinin hızı, güç yoğunluğu olarak diyebiliriz. (W.h=A.h x Volt)

CCA: Tam dolu akünün, 0 F / – 18 C sıcaklıkta, 30sn süre ile, Voltajı 7.2Volt ve üzerinde tutarak, verdiği amper.

Kapasite: Bir akünün veya pilin kapasitesi, akünün veya pilin depolayabildiği ve aküden veya pilden alınabilen enerji miktarıdır. Bir aküdeki veya pildeki toplam enerjiyi hesaplamak için pilin voltajı ve kapasitesi çarpılır.

Çevrim: her bir şarj ve sonrasında deşarjdan oluşan döngüye verilen isimdir.

Çevrim ömrü: belirli bir performans kriteri temel alınarak (genelde %80 Ah kapasite değeri) tanımlı koşullarda bir hücre veya bataryanın şarj ve deşarj edilme sayısıdır.

Deep Cycle akü (Derin Döngülü Akü): Nominal kapasitesinin % 20’si seviyesine kadar (%80 DoD) deşarj olduğu halde kapasite kaybına uğramayan akülerdir. Deep Cycle akü modelleri, genellikle marine uygulamalarda ve yenilenebilir enerji sistemlerinde kullanılır.

Deşarj:
Bir aküden elektrik akımı çekilmesi suretiyle aküdeki kimyasal enerjinin elektriksel enerjiye dönüşme işlemidir.

Derin Deşarj: Derin deşarj: akünün nominal kapasitesinin en az %80 ‘inin deşarj edilmesi.

Deşarj Derinliği (Depth of Discharge,DoD): Akünün bir döngüde yeniden şarj edilmeden önce ne kadar deşarj olduğunu gösterir. %40 DoD, %60 SoC değerine eşittir.

Kendiliğinden Deşarj: Bir hücre veya bataryanın şarj olmadan bekletilmeleri halinde deşarj olmalarıdır.

Enerji Yoğunluğu: Akünün birim ağırlığında veya birim hacminde depolayabileceği elektrik enerjisi miktarıdır.

Aşırı Deşarj: Pilin tam kapasitesinin elde edildiği noktadan sonra daha fazla deşarj edilmesi.

Aşırı Şarj:
Tüm aktif malzemeler şarjlı duruma dönüştürüldükten sonra bir aküde akım geçirmeye zorlanması.
Başka bir deyişle, %100 şarj durumuna ulaşıldıktan sonra şarj işleminin devam etmesi.

Absorbe Cam Keçe (Absorbent Glass Mat – AGM) Akü:
AGM (Absorbed Glass mat – Emdirilmiş cam elyaf) aküler ise kuru akü olarak ifade edilen, içerisindeki elektrolit separatörlere emdirilmiş olan özel akülerdir.

Valf Regüleli Kurşun Asit Akü (Valve Regulated Lead Acid – VRLA): Sübap Ayarlı Kurşun Asit Akü olarak da bilinirler. Bakımsız Akü olarak bilinen Kuru Akü ve Jel Aküler bu sınıfa giren akülerdir. Korumalı ve bakım gerektirmeyen aküler.

Jel Akü: Kurşun plakaların arasında bulunan elektrolitin jöle kıvamında olduğu akülerdir. Bakımsız tip kapalı VRLA akülerdir. Servis aküsü olarak kullanılmak için ideal akülerdir. Marş aküsü olarak kullanılmazlar. Ağır çevresel koşullara özellikle de sıcaklığa ve titreşime dayanıklı bakımsız akülerdir. Bu yüzden denizcilik sektöründe ve Rüzgar, güneş gibi yenilenebilir enerji sistemlerinde özellikle tercih edilirler.