Batarya Kullanımında Önemli Noktalar: Bakım Servis Montaj

Kurşun asit aküleri, sulu ve kuru tip akü olarak ikiye ayırabiliriz. Sulu tip aküler konvansiyonel ve EFB, kuru tip (VRLA) aküler ise Jel ve AGM olarak kendi içlerinde sınıflandırılır. Yenilenebilir enerji sistemlerinde kullanılmak üzere akü seçimi yaparken ise sulu tip akü kullanılması kesinlikle tavsiye edilmez. Jel akü veya AGM kuru tip VRLA aküler tercih edilmelidir. Ancak seçilecek Jel ve AGM aküleri de derin deşarj özelliğini göstermelidir). DoD değeri %80 ‘e kadar izin vermelidir. Çevrim sayısı ve ihtiyaç olan kapasite dikkate alınarak yapılan doğru sistem tasarımıyla 12 Volt akülerde 8-10 yıl, 2 Volt akülerde ise 13-15 yıl kullanım ömrü sağlamak mümkündür.

Sistem tasarımından bağımsız düşünülürse, jel akünün derin deşarjda yüksek çevrim sayısına sahip olması, uzun ömürlü akü seçimi yaptığınızı gösterir. Jel aküler, genel olarak güneş enerji sistemlerinde, teknelerde kullanılan, derin deşarj gerektiren uygulamalar için uygundur. Bakım gerektirmeyen, saf su ilavesi istemeyen, tamamen kapalı, elektroliti jel kıvamı sağlayan füme silika ve sülfürik asidin birleşmesiyle oluşan, jöle kıvamında VRLA kurşun asit akülerdir. Birim hacim veya ağırlık başına mümkün olan maksimum enerji yoğunluğunu sahip kurşun asit akülerdir.

AGM akülerinin de derin deşarja izin veren aküleri kullanılmalıdır. AGM aküleri iç yapısı ve plaka özelliği nedeniyle genelde marş ve anlık yüksek güç isteyen ekipmanlar için uygundur. Bulunduğu ortamda VRLA özelliği sayesinde; kuru tip aküler minimum gaz çıkışı yaparak, yaşam alanını ve bulunduğu ortamı zehirlemez. Ayrıca bu yanıcı olan gazın olası bir kıvılcımda akünün yanma tehlikesini minimuma düşürür.

Güneş enerji sistemlerinde , akülerin fiyatları diğer ekipman fiyatlarının bir miktar üstündedir ve sistemin en maliyetli parçasıdır. Ancak kaliteli ürün seçiminin kullanım ömrü ile doğru orantılı olduğu bilerek bütçenizin yeterli olduğu en iyi aküyü seçmeniz, uzun vadede size çevrim sayısında ve sağlığınız için faydanıza olacaktır. En ucuz akü edinme amacıyla markasız veya ikinci el akü kullanımı tercih edilmemelidir. Bu durum verimsizlikle sonuçlanır hatta sisteminize zarar verebilir.
Ayrıca, güneş enerji sisteminde akü seçiminde kullanım ömrünü uzatmak ve tüketim alışkanlıklarına göre en iyi performansı elde etmek için aküde bulunması gereken diğer özellikleri ise,

-Düşük kendi kendine boşalma oranı
-Yeterli döngü sayısı
-Üretici veya ithalatçı firmanın garanti uygulaması, ürününün arkasında durması
-İyi fiyat/performans dengesi
-Derin deşarj özelliği ve döngüsel kullanımda yüksek performans
-Düşük akımlarda şarj edebilme özelliği
-Yüksek akımda şarj çıkışı kapasitesi
-Geniş sıcaklık aralığında ve titreşimli ortamda çalışma dayanıklılığı
-Yüksek enerji yoğunluğu(kwh/kg), yeniden şarj edilme etkinliği ile hızlı şarj edilebilirlik
-Sağlık ve çevre tehlikelerine karşı koruma
-Geri dönüştürülebilirlik

Pilin ve akünün, alırken sorduğumuz (“Bu batarya ve pilin ömür ne kadardır?”) sorusunun cevabı aslında tek değildir. Sizin kullanım durumu (ne kadar şarj- ve deşarj yaptığınız) , kullandığınız pil veya akünüzün üreticisi/markası ve teknik bilgilerinde verilen döngü (cycle) ve performans garantileri ile belirlenecektir. İster son teknoloji bir aküyü, ister en pahalı ürünü seçin, ürün ömrü sizin önceliklerinize bağlıdır. Daha kesin bir hesaplama yapmak için, evinizin belirli bir günde ne kadar enerji tükettiğini, güneş piliniz için kapasite ve güç derecesinin ne olduğunu ve elektriğe bağlı olup olmadığınızı da içeren birkaç değişken bilmeniz gerekir. Ayrıca, elektrik şebekesinden bağımsız sistemlerde depolamayı kurarken, bulutlu havanın olabileceği günleri de düşünerek min 2-3 günlük yedek güç kurmalısınız.

Akü seçiminde kapasitesi (ah) yanında saatte kaç amper akım çekileceği ve akünün deşarj akım kapasitesinin dayanıklılığı dikkate alınmalıdır. Ürünlere ait teknik yönlendirmelere uyulmalıdır. Sürekli kullanıma tabi servis akü sistemlerinde aküde döngü sayısı en önemli faktörlerden biridir.
Döngü, bir akünün kullanılması istenilen elektrikli aletler için belirli bir kapasiteye kadar deşarj edilip enerji kaynağı tarafından tamamen doldurulmasını birim olarak alır. Bir döngü akünün deşarj ve şarj edilmesini temsil eder. Yani akü tipi yanında güneş paneli sisteminde doğru deşarj oranını tasarlamak sistemin performansı ve kullanım ömrü açısından oldukça önemlidir. Sistem ömrü ve maliyeti açısından optimal kullanım amaçlanarak tasarım yapılmalıdır.

Sıcaklık ise akünün performansını etkileyen en önemli unsurdur. Akünün standart olarak değerlerinin belirlendiği sıcaklık aralığı 25 ile 27 °C’dır. Ortam sıcaklığı bu değerlerin üstüne çıkınca, akü kapasitesi artmakla birlikte akü ömrü azalmaktadır. Her 10 °C sıcaklık artışı akünün ömrünü %50 azaltır. Buna benzer olarak düşük sıcaklıkta tüm akülerin performansı düşmektedir. Lityum-iyon gibi sıcaklığa duyarlı akü çeşitlerinde akıllı iklimlendirme sistemleri sayesinde akü grubu optimal sıcaklıkta tutulmaktadır. Ayrıca akülerin kuru ve temiz yerde muhafaza edilmesi gerekmektedir.
Aküler şarj ve deşarj döngüleri yapmak için tasarlanmışlardır. Uzun süre şarj edilmeyen veya doluyken deşarj edilmeyen her akü ömürlerini tüketirler. Kapasite kaybına uğrarlar. Aküleri şarj ederken kaliteli bir şarj cihazları kullanınız. Akülerde ortaya çıkan ‘’şişme’’ genellikle aşırı şarj nedeni ile olmaktadır. Bu da akünün garanti kapsamı dışına çıkmasına neden olur.

Jel Akü ve Agm aküleri tam şarj olmadan kesinlikle kullanmayınız. Aküler deşarj edilebilirler. Önemli olan akünün her deşarjdan sonra mutlaka tam olarak şarj edilmesidir. Akülerin eşit derecede şarj olmaması durumunda 2 ayda bir yer değiştirmenizi tavsiye ederiz.

Doğru akü seçimi, güneş paneli seçimi; çatı üzeri güneş enerji sistemleri kurulumu bilgi ve tecrübe gerektiren bir mühendislik çalışmasıdır. Bu nedenle profesyonel bir ekipten hizmet alınması hem ürünlerin hem de sistemin doğru ve verimli çalışması için kullanıcının lehine olacaktır.